अस्ट्रेलियाबाट पनि हुन्डीमार्फत
कारोबार संवाददाता
काठमाडौं, २५ माघ
अस्ट्रेलियामा रहेका नेपाली कामदारले हुन्डीमार्फत मात्र रकम पठाउने गरेको खुलासा भएको छ । अस्ट्रेलियाबाट रेमिट्यान्स कारोबार गर्ने कम्पनीहरूमार्फत रेमिट्यान्स भित्रिने गरेको छैन । हाल अस्ट्रेलियामा करिब ६० हजार नेपालीबाट वार्षिक ३५ देखि ४० करोड अस्ट्रेलियाली डलर अर्थात् ३० देखि ३३ अर्ब रुपैयाँ नेपाल भित्रिने गरेको अनुमान छ ।
हुन्डीमार्फत रकम पठाउँदा विनिमय–दर बढी पाइने भएपछि अस्ट्रेलियामा रहेका अधिकांश नेपाली कामदारले यसको प्रयोग गर्ने गरेको बताइन्छ । अस्ट्रेलियाबाट रेमिट्यान्स कारोबार गर्ने संस्थाहरू पनि खासै रेमिट्यान्स कारोबार नभएको बताउँछन् । अस्ट्रेलिया पुग्ने अधिकांश नेपाली अवैध बाटोबाट पुगेकाले पनि उनीहरू रेमिट्यान्स पठाउन हुन्डीबाहेक अर्को विकल्प पनि नरहेको जानकारहरू बताउँछन् । अस्ट्रेलियाबाट अन्य मुलुकमा रकम पठाउँदा रकम पठाउने व्यक्तिको आयस्रोत खुलेको प्रमाणपत्रका साथै रेमिट्यान्स बुझेको आधिकारिकता पनि चाहिने भएकाले वैधानिक बाटोको उपयोग कठिन हुँदै गएको उनीहरूको भनाइ छ । वैधानिक बाटोबाट रेमिट्यान्स पठाउँदा विनिमय–दर थोरै पाइने भएकाले अधिकांशले हुन्डीको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिएका हुन् । रेमिट्यान्स कम्पनीले एक डलरबराबर ८४/८५ दिँदा हुन्डीबाट ८८ रुपैयाँ पाउने भएकाले पनि हुन्डीको प्रयोगले बढावा पाएको अस्ट्रेलियामा विगत तीन वर्षदेखि बसोबास गर्दै आएका अमर खकुरेलले कारोबारलाई बताए ।
राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता भाष्करमणि ज्ञवालीले भने देशैपिच्छे कसरी रेमिट्यान्स आएको छ भनेर अहिलेसम्म नहेरिएको बताए । उनले समग्रमा विप्रेषण आएको कुरालाई मात्र ध्यान दिइएको जानकारी दिए ।

काठमाडौं, २४ माघ
नेपाल वैदेशिक रोजगार व्यवसायी संघले गाम्का नेपालको एकाधिकार, कार्टेलिङ र सिन्डिकेट अन्त्यका लागि विकल्प खोज्न कार्यदल गठन गर्ने भएको छ ।
वैदेशिक रोजगार व्यवसायीले गाम्काले मनोमानी ढंगले कामदारको स्वास्थ्य परीक्षण शुल्क (मेडिकल) बढाई व्यवसायी र कामदारलाई दुःख दिएको भन्दै खारेजीको माग गरेपछि संघले त्यसको विकल्प खोज्न कार्यदल गठन गर्ने निर्णय गरेको हो ।
मंगलबार भएको भेलामा अधिकांश व्यवसायीले मेडिकल शुल्क वृद्धि गर्ने र सिन्डिकेट गरेको भन्दै गाम्का नेपाल खारेज हुनपर्ने बताएपछि त्यसको विकल्प खोज्न कार्यदल गठनको निर्णय गरेको संघका महासचिव कुमुद खनालले जानकारी दिए ।
“कार्यदल संयोजक र सदस्यहरूको टुंगो भने बुधबार संघको कार्यसमिति बैठकले लगाउनेछ,” महासचिव खनालले भने, “साउदी अरबका लागि काम गर्ने व्यवसायीमध्येकै कार्यदल संयोजक तोकिनेछ ।”
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयबाट स्वीकृति तथा वैदेशिक रोजगार विभागबाट सूचीकृत स्वास्थ्य संस्थाले मात्र बिदेसिने कामदारको मेडिकल गर्नुपर्ने व्यवस्थाविपरीत गाम्काले गैरकानुनी रूपमा एकलौटी काम गर्दै आएको छ । वाणिज्य विभागले दुई महिनाअघि नै गाम्का नेपालले एकाधिकार अन्त्य गरी सबै मेडिकल सेन्टरलाई स्वास्थ्य परीक्षण गर्न निर्देशन दिएको थियो । गाम्काले भने अझै विभागको निर्देशन पालना गरेको छैन । गाम्का नेपालले गैरकानुनी काम गरे पनि साउदी अरबलगायत मुलुकले नेपाली कामदार नलिने डरले श्रम तथा व्यवस्था मन्त्रालय यसमा मौन बसेको छ ।
साउदी अरब, बहराइन र ओमन जाने कामदारले अनिवार्य गाम्कामा आबद्ध स्वास्थ्य संस्थाबाट मात्र स्वास्थ्य परीक्षण गर्नुपर्छ । ती स्वास्थ्य संस्थाबाट परीक्षण नगराए ती मुलुक जानका लागि कामदारको भिसा लाग्दैन । वैदेशिक रोजगार विभागमा सूचीकृत १ सय ७९ मध्ये १२ वटा स्वास्थ्य संस्थामात्र गाम्कामा आबद्ध छन् ।
कार्यदलले गाम्काको सिन्डिकेट, कार्टेलिङ र एकाधिकारविरुद्ध मुद्दा दायर गर्ने वा साउदीमा कामदार नै नपठाउनेसम्म निर्णय गर्न सक्ने खनालले बताए ।
“गाम्कासँग पनि वार्ता गर्ने अधिकार पनि दिनेछ,” उनले भने, “कार्यदलको कार्यादेश भने बुधबारको कार्यसमितिको बैठकबाट टुंगो लाग्नेछ ।”
भेलामा अधिकांश व्यवसायीले गाम्का नेपालको सिन्डिकेट, कार्टेलिङ र एकाधिकारले समस्या निम्त्याएको भन्दै उक्त संस्था खारेजीको माग गरेका थिए । यसका साथै उनीहरूले पटक–पटक मनोमानी ढंगबाट गाम्काले मेडिकल शुल्क वृद्धि गरेकोमा असन्तुष्टि जनाएका थिए । हाल मेडिकल शुल्क ३ हजार रुपैयाँबाट बढाएर ४ हजार रुपैयाँ पु¥याएको छ । यो शुल्क अन्य मेडिकल सेन्टरले लिने भन्दा दुई गुणा बढी हो ।
“विश्वमा कहीं नभएको सिन्डिकेट र कार्टेलिङ गाम्का नेपालले गरेको छ,” एस इम्लोइमेन्ट ब्युरोका सञ्चालक तुलसीप्रसाद काप्रीले भने, “त्यो खारेज हुनुपर्छ नभए हामी व्यवसायी मिलेर साउदी अरबलगायत मुलुकमा कामदार पठाउन बन्द गर्नुपर्दछ ।”
प्रगतिशील वैदेशिक रोजगार व्यवसायी मञ्चका अध्यक्ष बलबहादुर तामाङले साउदी अरब जानका लागि स्वास्थ्य परीक्षण गर्नुअघि र पछि मोफा रकम १०.५ प्रतिशतका दरले २१ डलर (१ हजार ६ सय ८० रुपैयाँ) तिर्नुपर्ने व्यवस्था हटाउन संघले पहल गर्नुपर्ने बताए ।
“मोफा रकम सम्बन्धित मेडिकल सेन्टरले तिर्ने हो,” उनले भने, “मोफा रकम पनि मेडिकल शुल्कबापत नै एकमुष्ट हुुनुपर्छ ।”

नियन्त्रण गर्न कठिनाइ ः प्रहरी
मातृका दाहाल
काठमाडौं, २४ माघ
महिला कामदारलाई आकर्षक रोजगारी दिलाउने प्रलोभनमा पारी कुवेत पठाउने गिरोह सक्रिय भएपछि त्यस्तो कार्य नियन्त्रण गर्न प्रहरीले संयन्त्र परिचालन गरेको छ ।
परराष्ट्र मन्त्रालय, छिमेकी देशका प्रहरी र सरोकारवाला निकायसँग सहकार्य गरी प्रहरीले गिरोहका गतिविधिमाथि निगरानी बढाएको हो । झूटा प्रलोभनमा भारतको बाटो हुँदै कुवेत पठाउन संगठित मानव–तस्कर नै सक्रिय रहेको नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले जनाएको छ ।
प्रहरीले पछिल्लो एक वर्षमा मात्रै अरूको राहदानीमा फोटो टाँसी भारत हुँदै कुवेत पठाएका आठ जना नपाली महिलालाई पक्राउ गरिसकेको छ । सोमबारमात्रै सीआईबीले अरूकै नाममा जारी राहदानीबाट कुवेत पुगेकी एक महिलालाई त्रिभुवन विमानस्थलबाट पक्राउ गरेको छ । मोरङको शनिश्चरे–३ स्थायी ठेगाना भएकी निशा लिम्बूको नाममा जारी ४५३६३२३ नम्बरको राहदानी प्रयोग गरी कुवेत पुगेकी तेह्रथुमको दागापा–६ की २८ वर्षीया मनु मादेन लिम्बूलाई सीआईबीले सोमबार विमानस्थलबाट पक्राउ गरेको हो । अरूकै नाममा जारी राहदानीमा आफ्नो फोटो टाँसी ती महिला २०६७ असोज २२ गते दिल्ली हुँदै घरेलु काम गर्न कुवेत पुगेकी थिइन् ।
गैरकानुनी रूपमा आएको थाहा पाएपछि नेपाली दूतावासले पक्राउ गरी उनलाई नेपाल फिर्ता पठाएको हो ।
सीआईबी प्रमुख डीआईजी उपेन्द्रकान्त अर्यालका अनुसार नेपाली राहदानी र नागरिकताको दुरुपयोग गरी कुवेत जानेमा नेपाली र भारतीय महिला बढी छन् ।
“मानव–तस्करहरूले यस्ता गतिविधि नेपाल, भारत र कुवेतमा बसेर सञ्चालन गरिरहेको हामं्रो अनुसन्धानले देखाएको छ,” डीआईजी अर्याल भन्छन्, “यस्ता अपराध नियन्त्रण गर्ने हैसियत र कूटनीतिक सम्बन्धको कमजोरीका कारण हामीले चाहेजसरी गिरोहलाई कानुनी दायरामा ल्याउन सकेका छैनौं ।”
प्रहरीको अनुसन्धानमा गिरोहमार्फत नेपाली राहदानीमा आफ्नो फोटो टाँसेर ठूलो संख्यामा भारतीय महिला ‘गृहिणी’का रूपमा कुवेत पुगेका छन् । सोही माध्यमबाट भारत हुँदै कुवेत पुगेका करिब ३ सय नेपाली महिला अनुकूल काम नपाएपछि त्यहाँस्थित नेपाली दूताबासको शरणमा छन् ।
कुवेतस्थित नेपाली दूतावासमार्फत नेपाल फर्काइएकी महिलाका अनुसार भारतबाट गएका अधिकांश महिला कामदारको अवस्था दयनीय छ ।