दाङमा बर्डफ्लु छैन ः पशु चिकित्सक
पशु सेवा कार्यालयले जिल्लामा अहिलेसम्म बर्डफ्लु पोजेटिभ नदेखिएको जनाएको छ । “दाङ बर्डफ्लुको उच्च जोखिममा भए पनि हालसम्म ‘बर्डफ्लु मुक्त’ छ,” पशु कार्यालका डा. ऋषिराम सापकोटाले सुरक्षित कुखुरा तथा दाना व्यवसायी समिति दाङले आयोजना गरेको पत्रकार सम्मेलनमा भने ।

मासु खान आग्रह
विभिन्न आठ ठाउँबाट निरन्तर चल्ला र दाना परीक्षण गरिरहेकाले ढुक्कसँग मासु खान डा. सापकोटाले सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेका छन् । दुई वर्षदेखि जिल्लाका लालमटिया, चैलाही, गढवा, नारायणपुर, घोराही, तुलसीपुर र उरहरीमा कुखुरा तथा दाना परीक्षणका लागि ‘चेकजाँच पोस्ट’ को स्थापना गरिएको जनाउँदै उनले यस्तो आग्रह गरेका हुन् । यस्तै सुरक्षित कुखुरा तथा दाना व्यवसायी समितिका अध्यक्ष नरुलाल चौधरीले पनि जिल्लावासीलाई ढुक्क भएर मासु तथा मासुजन्य पदार्थ उपभोग गर्न आग्रह गरेका छन् ।

जिल्लाको रामनगरस्थित एभरेस्ट सुगर एन्ड केमिकल इन्डस्ट्रिजले आफूले बढाएको प्रदूषण नियन्त्रणमा कुनै चासो नदेखाएको भन्दै जिल्लाका रामनगर, हात्तीलेट र बेलगाछी गाविसका बासिन्दा आन्दोलित भएका हुन् ।

इन्डस्ट्रिजले उडाउने विषाक्त धुवाँ, खरानीको धुलो र सडकमा उखु ओसार्ने सवारीसाधनले उडाउने धुलाको उचित व्यवस्थापन नगर्दा आफूहरूलाई मर्का परेको भन्दै इन्डस्ट्रिज नजिक रहेका तीनै गाविसका बासिन्दा आन्दोलनमा उत्रेका छन् ।

इन्डस्ट्रिजले प्रदूषणको उचित व्यवस्थापन नगर्दा आफ्नो बस्तीमा श्वासप्रश्वासका बिरामीको सङ्ख्या ह्वात्तै बढेको र धुवाँ तथा धुलाले बस्ती नै कुइरीमण्डल बनाउने गरेकाले बाध्य भई आन्दोलनमा उत्रनुपरेको रामनगर–५ का चन्देश्वर महतोले बताए ।

मङ्गलबार बर्दिवास–गौशाला सडक अवरुद्ध गरेर इन्डस्ट्रिज अगाडि प्रदर्शन गरेका तीनै गाउँका बासिन्दाले आज पनि आफ्नो आन्दोलनलाई निरन्तरता दिएका छन् ।

इन्डस्ट्रिजले सडकमा ग्राभेल ओछ्याएर धुलो उड्ने क्रम कम गर्न तथा उद्योगबाट निस्कने धुवाँ र खरानीको धुलो व्यवस्थापन गर्न तत्काल चासो नदेखाइए कडा आन्दोलनका कार्यक्रम सञ्चालन गरिने तीनै गाविसका बासिन्दाले चेतावनी दिएका छन् ।

निमित्त प्रमुख जिल्ला अधिकारी नागेन्द्रप्रसाद चौधरीले उद्योग र गाउँलेबीच समन्वय र सहमतिको प्रयत्न भइरहेको जानकारी दिए ।

– अन्य जिल्लाबाट कुखुरा आयातमा रोक

मीनकुमार नवोदित
विराटनगर, २४ माघ
सुनसरीको खनार र इटहरीमा मरेका कुखुरामा बर्डफ्लुको जीवाणु भएको पुष्टि भएपछि विराटनगरमा कुखुराको मासुको बिक्री ८० प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ । बर्डफ्लुको त्रासले उपभोक्ताले मासु नखाँदा बिक्री घटेको मासु व्यवसायीहरू बताउँछन् ।
बर्डफ्लु फैलिने आशंकामा विराटनगरभन्दा बाहिरबाट जिउँदो कुखुरा आयातमा रोक लगाइएको छ । जसका कारण विराटनगरमा कुखुराको समेत अभाव भएको कञ्चन फ्रेस हाउसका सञ्चालक सूर्य भट्टराईले बताए । “जाडो मौसममा त्यसै पनि कुखुराको उत्पादन कम हुन्छ,” उनले भने, “त्यसमाथि पनि विराटनगरभन्दा बाहिरबाट कुखुरा आयात गर्न दिइएको छैन ।”
विराटनगर क्षेत्रभित्र उत्पादित कुखुराले यहाँको बजारलाई धान्न नसक्ने उनी बताउँछन् । उनका अनुसार मासु बिक्री नहुनुका साथै कतिपय फ्रेस हाउसहरू कुखुरा अभावकै कारण बन्दसमेत भइसकेका छन् । विराटनगरमा साना–ठूला गरी १ सयभन्दा बढी फ्रेस हाउस सञ्चालनमा छन् । कुखुराको सञ्चिती गर्ने ठूला फ्रेस हाउसहरुमात्रै सञ्चालनमा रहेको व्यवसायी भट्टराईले बताए ।
विराटनगरमा दैनिक २ हजार किलोभन्दा बढी मासुको खपत हुँदै आएको फ्रेस हाउस सञ्चालकहरू बताउँछन् । बर्डफ्लुको हल्लामा पनि कुखुराको मासुको मूल्य घटेको छैन । अहिले विराटनगरमा प्रतिकिलो बोइलर कुखुराको मासु २ सय २० रुपैयाँ छ भने जिउँदो कुखुराको मूल्य प्रतिकिलो १ सय ३० रुपैयाँ छ ।
भट्टराईका अनुसार १५ दिनअघिसम्म जिउँदो कुखुराको मूल्य १ सय २० र मासुको मूल्य प्रतिकिलो २ सय रुपैयाँ थियो । “बर्डफ्लुको हल्लाले मासुको बिक्री घटे पनि मूल्य नघट्नुको कारण कुखुराकै अभाव हो,” अर्का व्यवसायी समसुल मियाँले भने, “मोरङकै ग्रामीण क्षेत्रबाट पनि विराटनगर कुखुरा ल्याउन रोक लगाइएको छ ।” उनका अनुसार विराटनगरमा मोरङका ग्रामीण क्षेत्र तथा झापा, सुनसरी, सप्तरी र चितवनबाट बढी मात्रामा कुखुरा आयात गर्ने गरिन्छ ।
यता, तत्कालका लागि अन्य जिल्लाबाट पन्छीजन्य पदार्थको आयातमा रोक लगाइएको मोरङ प्रहरीले जनाएको छ । विराटनगर प्रवेश गर्ने नाका–नाकामा प्रहरी परिचालन गरी उच्च सतर्कता अपनाइएको मोरङका प्रहरी प्रमुख एसपी प्रद्युम्न कार्कीले बताए ।

वीरगन्ज, २४ माघ
पर्साका एक कृषकले गड्यौलाको मल बिक्री गरेर राम्रो आम्दानी गर्न थालेका छन् । वीरगन्ज–१९, नगवाका जगन्नाथप्रसाद चौरसियाले जिल्लामै पहिलोपटक गड्यौला पालन गरेर आफ्ना लागि जैविक मल उत्पादनमात्र गरेका छैनन्, बढी भएको मल बिक्रीसमेत गरेर आम्दानी गरिरहेका छन् ।
सरकारी जागिरबाट सेवा निवृत्त भएपछि व्यावसायिक खेतीतर्फ लागेका चौरसियाले युरिया र पोटास जस्ता मल नपाउने समस्याले त्यसको विकल्पको रूपमा गड्यौलाको मल उत्पादन सुरु गरेका हुन् । “भारतको उत्तरप्रदेश र बिहारका कृषकबीच गड्यौलापालन अत्यन्त लोकप्रिय भइसकेको रहेछ,” उनले भने, “कृषकले दुरगामी सोच राखेर खेतको उवर्राशक्ति कायम राख्न यो परम्परागत विधि अपनाइरहेका छन् ।”
सुरुमा बिहारको सलहीबाट ६ सय ४० रुपैयाँ किलोको दरले दुई किलो गड्यौला किनेर ल्याएकोमा हाल गड्यौला बढेर तेब्बर भएको उनले बताए । राजधानीमा पनि गड्यौला बिक्री हुने भएकाले नेपाली कृषकले गड्यौला किन्न भारत गइरहनु नपर्ने उनको भनाइ छ ।
गड्यौला पाल्न चौरसियाले चार फिट गहिरो, चार फिट चौडा र आठ फिट लामो चारवटा सिमेन्टको ¥याक बनाएका छन् । यी ¥याकमा गड्यौला हालेपछि सुरुमा एक तह गोबर, त्यसपछि घाँसपात, फेरी गोबर र त्यसमाथि अन्तिम तह कुहिएको पराल हाल्ने गरेका छन् ।
“सबैभन्दा तल रहने गड्यौलाले खानेकुरा पाएपछि मल छोड्न माथि आउँछन्,” उनले भने, “एक महिनामा एकपटक मल झिक्न सकिन्छ ।”
६ महिनायता उनले ६ क्विन्टलभन्दा बढी मल झिकिसकेका छन् । आफूलाई प्रयोग गरेर बढी भएको मल प्रतिकिलो २० रुपैयाँको दरले बिक्री हुने उनले बताए । गड्यौलालाई निम जस्ता तितो स्वाद हुने पातबाट जोगाउने र समय–समयमा ¥याकमा पानी हाल्नेबाहेक विशेष स्याहार गर्न आवश्यक नपर्ने चौरसियाको अनुभव छ ।
यो जैविक मल हालसम्म उनले धान, तरकारी, आलु, गहुँलगायतका बालीमा प्रयोग गरिसकेको उनले जनाए । “यसको प्रयोगबाट म अत्यन्त सन्तुष्ट छु,” चौरसियाले भने, “युरिया मल सामान्यतया एक कठ्ठा खेतमा पाँच किलो छर्नुपर्छ तर यो मल एक किलो छरे पुग्ने रहेछ ।” गड्यौला मल एकपटक खेतमा हालेपछि तीन वर्षसम्म काम गर्ने उनको दाबी छ । भन्छन्, “यो मलमा युरिया र पोटासियम मलमा पाइने सबै तत्व र थप अन्य तत्व पनि पाइने भएकाले कृषकलाई कुनै पनि हिसाबले घाटा लाग्दैन, मसँग मल किन्ने छिमेकी कृषकहरु पल्केका छन् ।”
जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका प्रास राजेश्वरप्रसाद साह चौरसियाको प्रयास उदाहरणीय रहेको बताउँछन् । अन्य कृषकले पनि उनको सिको गर्न सके रासायनिक मलमाथिको बढ्दो निर्भरता घटनेमात्र नभई खेतको उवर्राशक्ति बढ्ने र अर्गानिक उत्पादन वृद्धि भई धेरै लाभ हुने उनको भनाइ छ ।

 

ध्रुव सुवेदी
भोजपुर, २३ माघ
सदरमुकामस्थित जिल्ला अस्पताल परिसरमा दुईवटा सुविधा सम्पन्न प्रसूतिगृह भए पनि चिकित्सक नहुँदा प्रयोगमा आउन सकेका छैनन् । दक्ष स्वास्थ्यकर्मी नियुक्तिका लागि पटक–पटक सूचना प्रकाशित गर्दा पनि विशेषज्ञ चिकित्सकबाट आवेदन नपरेकाले प्रसूतिगृह प्रयोगमा आउन नसकेको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । कार्यालयले स्त्रीरोग विशेषज्ञसहित तीनजना दक्ष चिकित्सक नियुक्तिका लागि दरखास्त आह्वान गरेको थियो । “दुईपटक १५ दिने सूचना प्रकाशित ग¥यौं तर आवेदन परेन,” कार्यालय प्रमुख डा. नरेन्द्रकुमार झाले भने, “विशेषज्ञ चिकित्सक नपाउँदा प्रसूति गृहको सेवा सञ्चालन गर्न सकिएन ।”
प्रसूति सेवा सञ्चालन गर्न विशेषज्ञ चिकित्सकसहित तीनजना दक्ष चिकित्साकर्मी नियुक्तिका लागि स्वास्थ्य सेवा विभागले ४० लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराएको छ । “दुर्गम हुनाले चिकित्सक आउन मानेका छैनन्,” डा. झाले भने, “मासिक ३ लाख रुपैयाँ तलब दिने आश्वासन दिँदा पनि विशेषज्ञ चिकित्सक आउन मान्दैनन् ।” राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकामा सूचना प्रकाशित भएपछि तीनजनाले सम्पर्क गरे पनि आवेदन नपरेको कार्यालयले जनाएको छ । प्रमुख झाका अनुसार प्रसूति सेवा सञ्चालन गर्न एकजना स्त्रीरोग विशेषज्ञ चिकित्सक एमडीजीपी (गाइनोकोलोजिस्ट), एनेस्थेसिया एसिस्टेन्ड र ओ.टी एसिस्टेन्ड स्टाफ नर्स गरी तीनजना कर्मचारी आवश्यक पर्छ ।
प्रसूति सेवाका लागि अन्य जनशक्ति अस्पतालमै पर्याप्त रहेको कार्यालयले जनाएको छ । जिल्ला अस्पतालले सात वर्षदेखि दुईवटा शय्या राखेर साधारण प्रसूति सेवा सञ्चालन गर्दै आएको छ । सरकारले सबै महिलालाई अस्पतालमै सुत्केरी गराउन अनिवार्य गर्दै १ हजार रुपैयाँ बाटो खर्च दिने व्यवस्था गरेपछि स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी गराउन आउनेको संख्या बढ्दो छ । तर, जिल्ला अस्पतालमा विशेषज्ञ चिकित्सक नहुँदा शल्यक्रिया गर्नुपर्ने गम्भीर समस्या भएका महिलालाई प्रसूति सेवा दिन नसकिएको अस्पताल प्रशासनले जनाएको छ ।
जिल्लामा प्रसूति गराउन नसक्दा महिलाको ज्यान बचाउन हेलिकप्टर चार्टर गरी धरान, विराटनगर, काठमाडौंलगायतका सुविधायुक्त अस्पताल लैजानुपर्ने अवस्था छ । “तर विपन्न वर्गले आर्थिक अभावमा अकालमा ज्यान गुमाउनुपरेको अवस्था छ,” जनस्वास्थ्य कार्यालयका प्रशासकीय प्रमुख उत्तरकुमार श्रेष्ठले भने ।
सदरमुकाममा प्रसूति गृह निर्माण गर्न हङकङवासी भोजपुरे समुदायबाट संकलित ४२ लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराएको हङकङस्थित भोजपुर समाज सेवा समितिले जनाएको छ । हङकङबाट प्राप्त चन्दा सहयोग र जिल्लास्थित सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालय प्रमुखहरुले एक महिनाको तलब, विभिन्न कर्मचारी तथा सर्वसाधारणबाट चन्दा संकलन गरी ५५ लाख ८५ हजार १ सय ३८ रुपैयाँको लागतमा एक तले पाँच कोठे पक्की भवन निर्माण गरिएको हो । शल्यक्रिया कक्ष स्वास्थ्य सेवा विभागले ८५ लाख रुपैयाँ खर्चेर निर्माण गरिदिएको छ ।
करारमा चिकित्सक नपाइएकाले स्वास्थ्य सेवा विभागले दरबन्दीमा नियुक्त गरी विशेषज्ञ चिकित्सक उपलब्ध गराउनुको विकल्प नरहेको भोजपुर समाज सेवा समिति हङकङका अध्यक्ष वसन्त निरौलाले बताए ।